Terapötik Değerlendirme Modeli: MMPI Sonuçlarının Danışanla İş Birliği İçinde Paylaşılması
Stephen Finn'in Terapötik Değerlendirme (Therapeutic Assessment) yaklaşımıyla MMPI profilinin danışanla paylaşılması, içgörü kazandırma ve direnç kırma yöntemleri.
Geleneksel Test Yaklaşımından Terapötik İş Birliğine
Yıllar boyunca psikolojik değerlendirme, klinisyenin gizli bilgilere sahip bir dedektif, danışanın ise incelenen pasif bir nesne olduğu geleneksel 'bilişimsel (information-gathering)' modelle yürütülmüştür. Bu modelde danışan teste girer, klinisyen arkada puanlar, raporunu yazar ve tedaviye geçilir. Ancak Dr. Stephen Finn ve arkadaşları tarafından geliştirilen Terapötik Değerlendirme (Therapeutic Assessment - TA) modeli bu paradigmayı kökten değiştirmiştir.
TA modelinde MMPI, yalnızca bir tanı aracı değil; danışanın benlik algısını dönüştüren, içgörüsünü derinleştiren ve terapötik değişimi başlatan son derece güçlü bir terapi müdahalesi olarak konumlandırılır.
Stephen Finn'in Seviye Modeli: Bulgular Nasıl Sıralanmalıdır?
Terapötik değerlendirme seansında danışana geri bildirim verilirken, bilgilerin danışanın psikolojik savunmalarını yıkmadan kabul edilebilmesi için 3 aşamalı bir hiyerarşi izlenir:
Seviye 1: Danışanın Kendi Benlik Algısıyla Tam Uyuşan Bilgiler
Geri bildirim seansına her zaman danışanın zaten bildiği, kabul ettiği ve rahatça onaylayabileceği özelliklerle başlanır. Örneğin danışan kliniğe tükenmişlik şikayetiyle gelmişse ve Ölçek 2 (D) yüksekse:
"Test sonuçlarımız, son zamanlarda kendinizi ne kadar yorgun, keyifsiz ve omuzlarınızda ağır bir yük varmış gibi hissettiğinizi çok net bir şekilde doğruluyor." Bu aşama terapötik güveni pekiştirir ve danışanın 'anlaşıldım' hissini tetikler.
Seviye 2: Danışanın Farkında Olduğu Ancak Adını Koyamadığı Dinamikler
Danışanın sezdiği fakat anlamlandırmakta zorlandığı kişilik örüntüleri devreye sokulur. Örneğin 2-7 kod tipinde, suçluluk duyguları ve aşırı sorumluluk alma eğilimi:
"Görünüşe göre etrafınızdaki her şeyin kusursuz olması için olağanüstü bir çaba sarf ediyorsunuz ve en ufak bir aksaklıkta faturayı hemen kendinize kesiyorsunuz. Bu durumun enerjinizi nasıl tükettiğini fark edebiliyor musunuz?"
Seviye 3: Danışanın Savunmalarını Zorlayacak, Henüz Yüzleşmeye Hazır Olmadığı Bilgiler
Bu aşama, ağır savunmaları (örneğin Konversiyon V desenindeki bastırılmış öfke veya Paranoid skaladaki derin yetersizlik korkusu) içerir. Bu bilgiler danışana doğrudan bir teşhis gibi asla söylenmez. Bunun yerine metaforlar ve merak uyandıran sorularla iş birliği içinde araştırılır:
"Test profili, bedensel ağrılarınızın yoğunlaştığı dönemlerde aslında ifade etmekte zorlandığınız bazı kırgınlıkların veya öfkenin olabileceğine işaret ediyor. Bu durum size nasıl tınlıyor?"
Direnç ve Utancı Önleme: Patolojize Etmeyen Dil
Psikoloji öğrencilerinin ve asistanlarının en çok dikkat etmesi gereken ilke, MMPI profillerini anlatırken 'hastalık' dili yerine 'hayatta kalma stratejisi' dilini benimsemektir. Bireyin sergilediği her yükselme (örneğin Ölçek 4'teki dürtüsellik veya Ölçek 6'daki aşırı şüphecilik), aslında geçmiş travmatik yaşantılarında geliştirmek zorunda kaldığı bir koruyucu kalkandır.
Klinisyen bu savunmaları aşağılamak yerine onları onurlandırarak konuşmalıdır: "Geçmişte güvendiğiniz insanlardan aldığınız yaralar, bugün gardınızı bu kadar yüksek tutmanızı ve insanlara yaklaşırken çok temkinli olmanızı çok anlaşılır kılıyor."
Klinik değerlendirme süreçlerinizi derinleştirmek için Klinik Pratikte MMPI-1 Esasları yazımızı inceleyebilir ve mesleki pratiğinizi zenginleştirebilirsiniz.
Önerilen Okumalar & İlgili Rehberler
Referans Kaynak: Ceyhun, B. & Oral, N. (1994). MMPI Değerlendirme El Kitabı. Türkiye standardizasyon normlarına (Savaşır & Erol) tam uyumludur.