Orijinal MMPI (MMPI-1) ve MMPI-2 Arasındaki Yapısal ve Metodolojik Farklar
Orijinal MMPI ile revize edilmiş MMPI-2 arasındaki norm grubu, madde yapısı, Lineer ve Uniform T puanı hesaplama ve geçerlik ölçeklerindeki tüm farklar.
Giriş
Geçerlik ve klinik ölçeklerin ayırıcı tanısındaki sentezden sonra, klinik pratiğin bir diğer önemli odak noktası orijinal MMPI (MMPI-1) ile revize edilmiş MMPI-2 arasındaki temel farklardır. Zaman içinde Amerikan toplumundaki demografik ve kültürel değişimler, eski normların geçerliğini yitirmesine ve testin güncellenmesi ihtiyacına yol açmıştır. Testin orijinal standardizasyon standartları hakkında daha fazla bilgi almak için Pearson Clinical Assessments resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz. Aşağıda, orijinal MMPI ile MMPI-2 arasındaki tüm yapısal, psikometrik ve içerik bazlı farklılıkların kapsamlı bir incelemesi yer almaktadır:
1. Norm Grubu ve Standardizasyon Farklılıkları
Orijinal MMPI'ın en çok eleştirilen yönlerinden biri, norm grubunun dar ve temsil edicilikten uzak olmasıydı. Minnesota normalleri olarak bilinen bu orijinal grup, 1930'larda hastaneye hasta ziyaretine gelen, çoğunluğu işçi sınıfından, kısıtlı bir eğitim düzeyine sahip, kırsal kesimde yaşayan 724 kişilik etnik olarak homojen bir gruptu.
Buna karşın MMPI-2, 2600 kişilik (1462 kadın, 1138 erkek) ulusal çapta temsil edici, çok daha geniş ve güncel bir norm grubu üzerinden standardize edilmiştir. Yeni örneklem, farklı coğrafi bölgeleri, etnik azınlıkları ve daha dengeli bir sosyo-ekonomik yapıyı içererek eski testin aşırı patoloji saptama (overpathologize) riskini ortadan kaldırmıştır. Türkiye standardizasyonundaki normatif ve klinik hasta grubu karşılaştırmaları hakkında detaylı vaka incelemeleri için MMPI Türkiye Normları ve Vaka Sentezi makalemize göz atabilirsiniz.
2. Madde Yapısı ve İçerik Güncellemeleri
MMPI-2, orijinal testin ruhunu ve klinik ölçek bütünlüğünü korumak adına muhafazakar bir yaklaşımla revize edilmiş olsa da, madde havuzunda köklü değişiklikler yapılmıştır:
- Madde Sayısı: Orijinal MMPI 566 maddeden oluşurken (bunun 16'sı bilgisayar puanlamasını kolaylaştırmak için tekrar eden maddelerdi), MMPI-2'de tekrarlayan madde bulunmaz ve toplam madde sayısı 567'dir.
- Çıkarılan Maddeler: Orijinal testte yer alan ve günümüzde cinsiyetçi, modası geçmiş, anlaşılması güç veya itiraz edilen (örn. bağırsak/mesane işlevleri, dini inançlar, cinsellik) 13'ü standart ölçeklerden olmak üzere toplam 90 madde testten çıkarılmıştır.
- Yeniden Yazılan Maddeler: Orijinal MMPI'daki 68 madde, anlamı veya psikometrik gücü değiştirilmeden, gramer hatalarını düzeltmek, cinsiyetçi dili ortadan kaldırmak ve anlaşılırlığı artırmak amacıyla yeniden formüle edilmiştir.
- Yeni Eklenen Maddeler: MMPI-2 madde havuzuna 107 yeni madde eklenmiştir. Bu yeni maddeler; intihar düşünceleri, alkol/madde bağımlılığı, A tipi davranış örüntüsü, tedaviye uyum, evlilik/aile ilişkileri ve iş tutumu gibi orijinal testte yeterince temsil edilmeyen güncel klinik sorun alanlarını kapsamaktadır.
3. Psikometrik Yenilikler: Lineer T Puanından Tek-Tip (Uniform) T Puanına Geçiş
Orijinal MMPI'ın en büyük psikometrik zayıflıklarından biri Lineer T puanlaması kullanmasıydı. Her klinik ölçeğin raw (ham) puan dağılımındaki çarpıklık (skewness) different olduğu için, örneğin Depresyon ölçeğindeki 70 T puanı ile Şizofreni ölçeğindeki 70 T puanının yüzdelik dilimi (percentile) birbirine eşit değildi. Bu durum, ölçekler arası profillerin doğrudan karşılaştırılmasını zorlaştırmaktaydı.
MMPI-2, bu sorunu çözmek için (Sosyal İçedönüklük - 0 ve Kadınlık/Erkeklik - 5 ölçekleri hariç) klinik ve içerik ölçeklerinde Tek-Tip (Uniform) T puanlamasına geçmiştir. Tek-tip T puanları sayesinde, her ölçek için aynı T puanı aynı yüzdelik dilime karşılık gelir (Örn; 65 T puanı her ölçekte yaklaşık %92'lik dilime eşittir). Bunun klinik yansıması olarak; MMPI-2'deki T puanı dönüşümleri profilde genel bir düşüşe (yaklaşık 2-7 T puanı) neden olmuş, bu durum orijinal MMPI'daki klinik anlamlılık sınırının 70 T puanından MMPI-2'de 65 T puanına çekilmesiyle dengelenmiştir.
4. Geçerlik Ölçeklerindeki Gelişmeler
Orijinal MMPI; ?, L (Yalan), F (Sıklık/Nadirlik) ve K (Düzeltme) ölçeklerini kullanırken; MMPI-2 bu ölçekleri korumuş (F ölçeğinden 4 madde eksiltilmiştir) ve test alma tutumunu çok daha hassas ölçen yeni geçerlik ölçekleri eklemiştir:
- VRIN (Değişken Tepki Tutarsızlığı): Orijinal MMPI'da hastanın dikkatsizliğini ölçmek için kullanılan 16 tekrar eden maddenin (TR İndeksi) yerini almıştır. 67 madde çiftinden oluşan VRIN, danışanın testteki benzer içerikli sorulara ne kadar tutarsız ve gelişigüzel yanıt verdiğini ölçer.
- TRIN (Doğru Tepki Tutarsızlığı): Zıt anlamlı 23 madde çiftinden oluşur. Danışanın soruların içeriğini okumadan hepsine "Doğru" (evet-deme/acquiescence) ya da hepsine "Yanlış" (hayır-deme/nonacquiescence) deme eğilimini, yani sabit yanıt örüntüsünü saptar.
- FB (Arka F / Back Infrequency): F ölçeği testin başlarındaki maddelerden oluştuğu için testin sonundaki tutumu ölçemez. FB ölçeği testin 300. maddesinden sonraki kısmı için geliştirilmiştir. Testin sonlarına doğru artan yorgunluk, dikkat dağınıklığı veya gelişigüzel yanıtlama eğilimini F ölçeği ile karşılaştırmalı (|F-FB| endeksi) olarak tespit eder.
- Fp (Psikopatoloji Sıklığı) ve S (Üstünlük/Superlative): Fp ağır ruhsal hastalığı olanların bile nadir onayladığı maddelerden oluşarak bilinçli kötü görünme çabasını (malingering) tespit ederken, S ölçeği üstün uyum sergileme ve klinik savunmacılığı ölçer.
5. İçerik ve Ek Ölçeklerdeki Yenilikler
MMPI'ın orijinal formunda, faktör analitik ya da rasyonel yöntemlerle geliştirilmiş Wiggins İçerik Ölçekleri (Örn: SOC, DEP, PSY vs.) yaygın olarak kullanılmaktaydı. MMPI-2, madde havuzunun genişlemesiyle yepyeni ve psikometrik olarak daha tutarlı 15 Yeni İçerik Ölçeği (ANX-Kaygı, DEP-Depresyon, ANG-Öfke, TPA-Tip A Davranış vb.) ve bu ölçeklerin alt komponentlerini (Content Component Scales) literatüre sunmuştur.
Ayrıca, MMPI'da bulunan klasik Ek Ölçeklerin (A-Anksiyete, R-Represyon, Es-Ego Gücü, MAC-R) yanına MMPI-2'de; AAS (Bağımlılığı Kabullenme) ve APS (Bağımlılık Potansiyeli), MDS (Evlilik/İlişki Sorunları), PK ve PS (Travma Sonrası Stres Bozukluğu), GM ve GF (Cinsiyet Rolü: Erkeksi/Kadınsı) gibi modern çağın tanısal ihtiyaçlarına hizmet eden yeni ölçekler eklenmiştir. İlerleyen dönemlerde kişilik özelliklerini daha yapısal değerlendiren PSY-5 (Kişilik Psikopatolojisi Beşlisi) ölçekleri de sisteme dahil edilmiştir.
Özetle; MMPI-2, klinisyenlerin on yıllar boyunca biriktirdiği "ikili kod tipleri" (örn. 2-7, 6-8) ve temel klinik ölçek bilgisini geçersiz kılmadan (sürekliği koruyarak); testin dilini çağdaşlaştıran, kültürel/demografik sapmaları engelleyen, T puanı karşılaştırılabilirliğini sağlayan ve modern geçerlik/içerik analizlerine (VRIN, TRIN, FB) imkan tanıyan, psikometrik açıdan çok daha güvenilir bir değerlendirme aracıdır. Testin klinik pratikteki etik esasları ve oda standardizasyonu kuralları için Klinik Pratikte MMPI-1 Esasları makalemize başvurabilirsiniz.
Referans Kaynak: Ceyhun, B. & Oral, N. (1994). MMPI Değerlendirme El Kitabı. Türkiye standardizasyon normlarına (Savaşır & Erol) tam uyumludur.