MMPI Uygulama Formları ve Türkiye Standardizasyonu: Kapsamlı Rehber

Kitapçık, Bireysel (Kutu) ve Teyp formları arasındaki farklar nelerdir? MMPI neden kısaltılmamalıdır ve Türkiye formunun özellikleri nelerdir?

Giriş

Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri (MMPI), sosyoekonomik düzeyi, eğitim durumu veya fiziksel engelleri (okuma zorluğu, görme kaybı vb.) ne olursa olsun toplumun hemen her kesimine uygulanabilmesini sağlayan çok çeşitli formlara sahiptir. Ancak bu formların çeşitliliği ve internette dolaşan 'kısa test' versiyonları, uzmanlar ve danışanlar arasında sıklıkla kafa karışıklığına yol açmaktadır. Bu makalede, John R. Graham'ın klasikleşmiş rehberine dayanarak MMPI'ın temel uygulama formlarını inceleyecek ve Türkiye'deki standardizasyon gerçeğine ışık tutacağız.

1. Grup (Kitapçık) Formu: En Yaygın Uygulama

Klinik pratikte ve kurumsal alımlarda (polislik, askeriye, havacılık) en sık karşılaşılan form, Grup veya Kitapçık formudur. Bu formda maddeler küçük bir test kitapçığında toplanmıştır. Orijinal kitapçık formunda, test 566 maddeden oluşur. Aslında envanterin temelinde 550 özgün madde bulunmasına rağmen, puanlamayı daha ekonomik ve hızlı hale getirebilmek, şablonlamayı kolaylaştırmak için 16 madde kitapçık içinde tekrarlanmıştır.

Kişiden beklenen; maddeleri teker teker okuyarak kendisi için uygun olup olmadığına karar vermesi ve ayrı bir yanıt kağıdındaki (veya optik formdaki) 'DOĞRU' ya da 'YANLIŞ' seçeneklerinden birini karalamasıdır. Maddenin içeriği kişi için hiçbir şey ifade etmiyorsa veya o konuda bir fikri yoksa soruyu boş bırakması istenir. Boş bırakılan ve hem doğru hem yanlış işaretlenen sorular ? (Bilmiyorum) kategorisine dahil edilir.

2. Bireysel (Kutu) Formu

Eğer danışanın eğitim düzeyi düşükse, kitapçık formundaki uzun madde listesini takip etmekte zorlanıyorsa veya klinik tabloda şaşkınlık ve huzursuzluk (konfüzyon eğilimi) hakimse, Bireysel Form kurtarıcıdır. Bu formda 550 maddenin her biri 8x9 cm boyutlarında ayrı kartlara basılmıştır. Kartlar tahta bir kutu içerisinde rastgele sıralanır. Danışan her kartı okur ve kutunun 'DOĞRU', 'YANLIŞ' ve 'BİLMİYORUM' olarak ayrılmış bölmelerine atar. Yönerge, danışana 'bilmiyorum' bölmesine attığı kart sayısının 10'u geçmemesi gerektiğini hatırlatır. Bu fiziksel eylem, bilişsel takibi zorlanan hastalar için çok daha odaklayıcıdır.

3. Teyp ve R Formu

• Teyp Formu: Görme engelliler, okuma zorluğu çekenler veya disleksi gibi özgül öğrenme güçlüğü olan bireyler için standart bir teyp/ses kaydı formu mevcuttur. Kişi kaydı dinler, cihazı durdurur ve yanıtı kendi işaretler veya uygulayıcıya söyler. Maddelerin sırası kitapçık formuyla aynı olduğu için puanlama şablonları değişmez.
• R Formu: Maddelerin kitapçıkta spiralli ve sert kapaklar arasında sunulduğu, masaya ihtiyaç duymadan kucakta bile çözülebilen daha pratik bir formattır. Tüm geçerlik ve temel klinik ölçekleri puanlamak için gerekli olan maddeler ilk 399 madde içinde toplanmıştır.

4. 'Kısa Form' Yanılgısı ve Bilgi Kaybı

Zaman kısıtlılığı bahanesiyle MMPI'ın kısaltılmış formlarının (sadece ilk 366 veya 399 maddenin uygulanması) kullanılması, modern psikolojide büyük bir bilgi kaybı olarak görülmektedir. Graham'ın (1998) da vurguladığı gibi; kısa formların kullanımı daima bilgi kaybına neden olur. MMPI uygulamasında zaman, klinisyenin değil, testi çözen kişinin veya kurum memurunun zamanıdır ve çoğu zaman test süresini kısmayı gerektirecek hayati bir neden yoktur.

Üstelik testin tamamı (566 soru) uygulanmadığında, sonradan literatüre kazandırılmış olan pek çok ilave/ek ölçek ve içerik ölçeği puanlanamaz duruma gelir. K ve Si (Sosyal İçedönüklük) ölçeklerinin şablon yapıları değişir ve yorumlama gücü zayıflar. Bu nedenle güvenilir bir tanısal değerlendirme için her zaman 566 soruluk tam formun tamamlanması zorunludur.

5. Türkiye Standardizasyonu: Tek Bir Geçerli Form Vardır

Türkiye'de MMPI üzerine en büyük yanılgılardan biri, Amerikan literatüründeki farklı versiyonların (MMPI-2, Kısa formlar vb.) Türkiye'de doğrudan kullanılabileceği inancıdır. Türkiye'de geçerli, yasal ve klinik olarak kabul gören tek bir MMPI standardizasyonu vardır: O da Işık Savaşır ve Neşe Erol (1990) tarafından Türk normlarına uyarlanmış 566 soruluk MMPI formudur.

Devlet hastanelerinde, adli vakalarda, askeriye, polislik (POMEM, PMYO) ve sivil havacılık alımlarında uzmanlar ve heyetler sadece bu standardizasyona sahip 566 soruluk formun çıktılarını kabul eder. Farklı çeviri kaynaklardan elde edilen, norm çalışması yapılmamış 'kısa form' testler Türkiye'de bilimsel ve resmi geçerlilikten yoksundur. Profilinizi güvenle yorumlamak ve puanlama otomasyonu süreçleri hakkında bilgi almak için platformumuzu inceleyebilirsiniz.

Referans Kaynak: Ceyhun, B. & Oral, N. (1994). MMPI Değerlendirme El Kitabı. Türkiye standardizasyon normlarına (Savaşır & Erol) tam uyumludur.