Adli Psikolojide MMPI: Simülasyon (Malingering), F-K İndeksi ve Rol Yapma Tespiti
Adli raporlama ve ceza davalarında MMPI kullanımı: F-K Gough İndeksi, Ds ölçeği, semptom abartma ve kasıtlı iyi görünme taktiklerinin nesnel tespiti.
Adli Bilirkişilikte Objektif Kişilik Değerlendirmesi
Adli psikiyatri ve adli psikoloji uygulamalarında bilirkişi heyetlerinin yanıtlaması gereken en çetin soru, muayene edilen bireyin sergilediği psikopatolojinin gerçek mi yoksa cezai ehliyetten kaçınmak, tazminat elde etmek veya vesayet altına girmemek amacıyla kurgulanmış bir Simülasyon (Malingering / Hastalık Taklidi) mı olduğudur. Klinik görüşme tek başına simülasyonu ayırt etmede yetersiz kalabilir; zira yetenekli bir manipülatör klinik görüşmeciyi yanıltabilir. İşte bu noktada MMPI, ampirik geçerlik ölçekleri ve türetilmiş indeksleriyle adli psikolojinin altın standardı haline gelmiştir.
APA Ethics Code standartlarına göre adli değerlendirmelerde kullanılan araçların nesnel geçerlik denetimlerine sahip olması zorunludur. MMPI'ın sunduğu çok katmanlı savunma ve yalan detektörleri bu ihtiyacı eksiksiz karşılar.
Gough F - K Ayrım İndeksi (Dissimulation Index)
Adli değerlendirmede simülasyonu tespit etmek için kullanılan en köklü ve ampirik gücü kanıtlanmış parametre Gough F - K İndeksidir. Bu indeks, F (Sıklık/Nadirlik) ham puanından K (Düzeltme) ham puanının çıkarılmasıyla hesaplanır:
$\text{İndeks} = \text{Ham } F - \text{Ham } K$
Bu formülün arkasındaki klinik mantık basittir: Psikopatolojiyi abartarak ceza ehliyetini etkisiz kılmaya çalışan bir sanık, olağandışı maddeleri içeren F ölçeğinde çok yüksek ham puan alırken, savunmacılığı ölçen K ölçeğinde çok düşük puan alır.
- F - K > +11 (Kesin Semptom Abartma / Simülasyon): Bireyin bilinçli olarak kendini ağır akıl hastası gibi göstermeye çalıştığını, var olmayan psikotik belirtiler raporladığını veya test maddelerini rastgele işaretlediğini gösterir. Bu profil adli raporda mutlak surette 'Geçersiz / Simülatif' olarak belirtilmelidir.
- F - K Değeri -11 ile +9 Arası (Geçerli Klinik Aralık): Bireyin test alma tutumunun dengeli olduğunu ve profildeki klinik yükselmelerin gerçek ruhsal tabloyu yansıttığını kanıtlar.
- F - K < -11 (Sahte İyilik / Dissimulasyon): Özellikle velayet davalarında veya işe alım muayenelerinde görülen, bireyin en ufak insani zaaflarını dahi gizleyip kendini kusursuz, erdem timsali bir kişilik olarak pazarlama çabasını gösterir.
Fp (Infrequency Psychopathology) ve Ds (Dissimulation) Ölçekleri
Klasik F ölçeği, bazen gerçekten akut bir psikotik atakta olan ve hezeyanlar yaşayan klinik hastalar tarafından da yüksek puanlanabilir. Bu durum, akut psikotik hastalar ile simülasyon yapan sanıkların birbirine karışması riskini doğurur. Bu ayrımı kesinleştirmek için Arbisi ve Ben-Porath tarafından geliştirilen Fp Ölçeği kullanılır.
Fp ölçeği, sadece normatif popülasyonda değil, yatarak tedavi gören ağır psikiyatrik hastalarda dahi nadiren pozitif yanıtlanan maddelerden oluşur. Eğer bir bireyin F ölçeği 80T üzerinde çıkarken Fp ölçeği de 80T bandını aşıyorsa, bu durumun gerçek bir psikoz değil, sinema ve internetten öğrenilmiş 'yapay delilik taklidi' olduğu kesinleşir.
Ceza Sorumluluğu (TCK 32) ve Velayet Davalarında Vaka Yaklaşımı
Türk Ceza Kanunu'nun 32. maddesi (Akıl Hastalığı Sebebiyle Cezai Ehliyet) kapsamında adli kurullara sevk edilen dosyalarda MMPI profilleri incelenirken şu üçlü çapraz denetime dikkat edilmelidir:
- Cevaplanmamış Soru Sayısı (? Ölçeği): Boş bırakılan madde sayısı 30'un üzerindeyse profil yorumlanamaz. Bilinçli pasif direnç göstergesi kabul edilir.
- L (Yalan) Ölçeği Yükselmesi (T > 65): Bireyin naif ve kaba bir şekilde dürüstlük tasladığını, sosyal istenirlik maskesi taktığını gösterir. Velayet davalarında annelerin veya babaların profillerinde sıkça gözlemlenir.
- Klinik Ölçek Konfigürasyonu: 6 (Paranoya) ve 8 (Şizofreni) ölçeklerinin 90T üzerine fırladığı fakat geçerlik ölçeklerinin tutarsız olduğu durumlarda hastane gözlemi (müşahede) ve video kayıtlı klinik mülakat şarttır.
Hatalı hesaplamalardan kaçınmak ve adli dosyalarınızda geçerlik indekslerini milimetrik olarak raporlamak için Klinik Pratikte MMPI Esasları makalemize göz atabilir veya sistemimizdeki analitik hesaplayıcıyı deneyimleyebilirsiniz.
Önerilen Okumalar & İlgili Rehberler
- MMPI Geçerlik ve Klinik Ölçeklerinin Sentezi: Türkiye Normları (Savaşır & Erol) Işığında Vaka Analizleri - Türkiye MMPI normları, L-F-K geçerlik profilleri, 1-3, 2-7, 6-8 kod tipleri, Goldberg/Peterson indeksleri ve detaylı klinik vaka analizleri.
- Klinik Pratikte MMPI-1: Temel Mantığı, Yapısı ve Test Öncesi Değerlendirme Esasları - MMPI-1 test süresi analizi (kısa/uzun tamamlama), terapötik yönerge ve etik esaslar, oda standardizasyonu ve boş bırakılan soruların (?) klinik yorumu.
- Zihinlerin Reçetesi: MMPI Kişilik Haritaları Hakkında En Şaşırtıcı 5 Keşif - MMPI 1-2-3 somatik profili, 2-7-8 ebedi öğrenci sendromu, 4-9 otorite savaşı ve 2-7-4 gizli alkolizm profillerine dair klinik keşifler.
Referans Kaynak: Ceyhun, B. & Oral, N. (1994). MMPI Değerlendirme El Kitabı. Türkiye standardizasyon normlarına (Savaşır & Erol) tam uyumludur.